Huisbezoek Nierfalentraject 2020-06-18T14:22:39+02:00

Huisbezoek Nierfalentraject

Titel Huisbezoek Nierfalentraject
Doel – In eigen vertrouwde omgeving van patiënt
nierfalenvoorlichting geven

– Meer inzicht verkrijgen in levensdoelen en wensen
van patiënt

– Naaste(n)/mantelzorger(s) meer betrekken bij
diagnose ‘nierfalen’ en bij de behandelopties

– Bewustwording van naaste(n) creëren bij hun
eventuele rol ten aanzien van nierdonatie of
ondersteuning bij een vorm van thuisdialyse

– Beoordelen of de woning geschikt is voor (een
vorm van) thuisdialyse

– Vertrouwen in de zorgverlener(s) vergroten

Doelgroep Artsen, verpleegkundig specialisten, physician
assistants, nierfalenverpleegkundigen, medisch
maatschappelijk werkers en diëtisten verbonden aan
de afdeling Nefrologie.
Categorie Nierfalentraject
Versie en datum Versie 6 – 27 februari 2020
Contactpersoon

o   Naam

o   Instelling

o   Contact: email adres of link naar een website

o   Evt: naam project met logo

(volgt)
Auteurs (naam en instelling) A. van Eck van der Sluijs
Arts-onderzoeker DOMESTICO en nefroloog i.o. UMCU

A.A. Bonenkamp
Arts-onderzoeker DOMESTICO
AmsterdamUMC, locatie AMC

P.W.G. du Buf-Vereijken
Nefroloog Amphia Ziekenhuis

Met ondersteuning van het DOMESTICO studieteam

  • Achtergrond en context

Patiënten met eindstadium nierfalen (eGFR≤20 ml/min/1.73m2) worden door hun
nefroloog verwezen naar het nierfalentraject om voorlichting te krijgen betreffende
de mogelijke behandelopties (peritoneale dialyse, thuishemodialyse, centrum
hemodialyse of conservatieve behandeling). Gedurende een huisbezoek, te
verrichten aan het begin van het nierfalentraject, kan de nierfalenverpleegkundige
en/of medisch maatschappelijk werker deze informatie thuis bij de patiënt
verstrekken.

  • Korte beschrijving

Tijdens een huisbezoek geven de nierfalenverpleegkundige en/of medisch
maatschappelijk werker informatie betreffende nierfalen en nierfunctievervangende
of conservatieve behandeling. Tevens kunnen de levensdoelen en wensen van de
patiënt inzichtelijk gemaakt worden, zodat de patiënt uiteindelijk een keuze kan
maken, samen met de zorgverlener, voor een bepaalde behandeloptie. Tenslotte
kan gedurende het huisbezoek de geschiktheid van de woning worden beoordeeld
voor toepassing van thuisdialyse.

  • Eventuele resultaten

Er zijn geen studies beschikbaar die de resultaten beschrijven van een huisbezoek
waarin alle mogelijke behandelopties worden besproken. In Nederland is wel
ervaring met het verrichten van een huisbezoek om voorlichting te geven
betreffende levende nierdonatie. Een gerandomiseerde studie in 163 patiënten met
eindstadium nierfalen toonde aan dat een huisbezoek, met voorlichting over levende
nierdonatie aan een patiënt en diens naaste(n), leidt tot een significante verbetering
in de kennis van én communicatie door patiënten.1 Daarnaast verbeterde de kennis
van de naaste(n) ook, evenals hun bereidheid om een nier te doneren. Dit werd ook
teruggezien in een toegenomen aantal levende nierdonaties voor de patiënten die
een huisbezoek hadden gehad, ten opzichte van de controle patiënten die standaard
zorg ontvingen.

Welke zorgprofessionals voeren het uit?
Nierfalenverpleegkundige en/of medisch maatschappelijk werker (MMW). Het
huisbezoek heeft een duur van zo’n 60 minuten (exclusief reistijd).

Wanneer toe te passen (bij welke doelgroep)?
Bij een patiënt met eGFR≤20 ml/min/1.73m2 die door nefroloog is verwezen naar
nierfalentraject. Het huisbezoek kan dienen als eerste onderdeel van het
nierfalentraject.

N.B. Zo nodig vindt herhaling van het huisbezoek plaats wanneer de woon/ leefsituatie
van de patiënt drastisch is gewijzigd. Dit laatste wordt kritisch bekeken en zo nodig
overlegd met de andere disciplines van het nierfalenteam.

Praktische uitvoering
Benodigde middelen en voorwaarden
Ter voorbereiding op het huisbezoek, dient het volgende te worden uitgevoerd:
– Nagaan in elektronisch patiëntendossier:
o Gegevens omtrent nierfalen: duur nierinsufficiëntie, oorzaak nierinsufficiëntie,
eventuele voorgeschiedenis met transplantaties/dialyse/vaattoegang
o Comorbiditeiten
o Welke behandelopties (niertransplantatie, peritoneale dialyse, hemodialyse)
bij patiënt medisch gezien mogelijk zijn
o Indien bekend: gezinssituatie, woonsituatie, beroep/werkzaamheden (betaald
of onbetaald werk), coping stijl (stijlen: actieve aanpak, vermijden/uitstellen,
sociale steun zoeken, machteloze passiviteit, emoties uiten, relativeren,
afleiding zoeken)
o Indien bekend: financiële situatie

– (Telefonisch) contact opnemen met patiënt:
o Uitleggen functie nierfalenverpleegkundige en/of medisch maatschappelijk
werker
o Uitleg geven omtrent doel huisbezoek
o Uitleg geven over duur huisbezoek
o Uitdrukkelijk vermelden dat naaste(n)/mantelzorger(s) verwacht worden bij
huisbezoek
o Afspraak maken en aangeven dat bevestiging en enkele documenten zullen
worden opgestuurd

– Schriftelijke bevestiging sturen van de afspraak, daarbij meesturen (indien nog niet
eerder verstrekt):
o Consultkaarten
 Blijvende schade aan uw nieren: nierfunctievervangende behandeling
of conservatieve behandeling?
 Blijvende schade aan uw nieren: mogelijkheden voor een
nierfunctievervangende behandeling
o Folder ‘3 goede vragen’
o Folder Nierwijzer
o Folder nieren.nl

Inhoudelijke uitvoering
Gedurende het huisbezoek dienen idealiter de volgende onderdelen worden doorlopen:
1. Kennismaking met patiënt en naaste(n)/mantelzorger(s).
Met patiënt en naaste(n) /mantelzorger(s) kennismaken. Zelf voorstellen en functies
nierfalenverpleegkundige en/of MMW toelichten.

2. Toelichten huisbezoek.
Aangeven wat de doelen van het huisbezoek zijn (zie pagina 3). Vertellen dat het
huisbezoek ongeveer 1 uur duurt en dat dit het eerste onderdeel is van het
nierfalentraject.

3. Nagaan voorkennis patiënt en ziekte-inzicht.
In gesprek gaan met patiënt en diens naaste(n)/mantelzorger(s) om een indruk te
krijgen over de aanwezige voorkennis ten aanzien van de volgende onderwerpen:
– Functie van de nieren2
o Verwijderen afvalstoffen uit het bloed
o Op peil houden van de hoeveelheid water en zouten in het bloed
o Regulatie van de bloeddruk
o Actief maken van vitamine D dat nodig is voor groei en behoud sterke botten
o Zorgen dat zuurgraad van het bloed goed blijft
o Stimuleren van de aanmaak van rode bloedcellen
– Eigen nefrologische diagnose
o Nagaan of patiënt weet waarom zijn nieren niet goed meer werken
o Nagaan of patiënt weet voor hoeveel procent zijn nieren nog werken
– Nierfalen2
o Nagaan of patiënt weet wat ernstig / eindstadium nierfalen is (nierfunctie ≤
20%)
o Nagaan of patiënt weet welke van zijn symptomen kunnen passen bij het
nierfalen
 Moeheid o.a. ten gevolge van bloedarmoede
 Last van hoge bloeddruk
 Last van een bleke, droge en schilferende huid
 Jeuk
 Jicht
 Misselijkheid
 Rusteloze benen
 Seksuele problemen
 Slaapapneu
 Spierkrampen
 Vochtophoping
– Behandelingen bij nierfalen
o Nagaan of patiënt weet welke behandelopties er zijn bij nierfalen. Hierbij ook
de consultkaarten pakken die patiënt reeds heeft ontvangen.
 Niertransplantatie
 Dialyse
 Conservatieve behandeling

4. In kaart brengen levensdoelen, draagkracht en draaglast, sociaal netwerk,
woonsituatie en financiële situatie.
– Levensdoelen
Uitleg geven dat het voor patiënt belangrijk is bij het maken van een keuze om na te
denken welke levensdoelen hij/zij heeft. Wat is voor hem/haar belangrijk in het leven
en welk doel of welke doelen wil hij/zij nastreven? Dit kan namelijk een belangrijke
invloed hebben op de keuze voor een bepaalde behandeloptie.
– Draagkracht en draaglast
Uitleg geven over draagkracht, de mogelijkheden van de patiënt om problemen te
voorkomen en ermee om te gaan (belastbaarheid), en draaglast, de factoren/eisen
uit zijn omgeving die belasting of stress veroorzaken (belasting). Idealiter zijn de
draagkracht en draaglast in evenwicht waardoor de patiënt geen problemen
ondervindt, maar in het geval dat iemand te maken krijgt met nierfalen kan dit uit
balans raken en het is belangrijk om dat te weten voordat een behandeloptie wordt
gekozen.
In het kader van de draagkracht het volgende uitvragen:
o Coping stijl:
 actieve aanpak
 vermijden/uitstellen
 sociale steun zoeken
 machteloze passiviteit
 emoties uiten
 relativeren
 afleiding zoeken
o Hoe de draagkracht was in eerdere moeilijke situaties
o Of patiënt ondersteuning krijgt van naaste(n), religie of lotgenotencontact
o Of patiënt ooit psychosociale hulpverlening heeft gehad
In het kader van de draaglast het volgende uitvragen:
o Hoe patiënt de ziekte ervaart
o Of er sprake is van stressgerelateerde psychische en/of fysieke klachten
zoals lusteloosheid, neerslachtigheid, prikkelbaarheid, angst, piekeren,
slaapstoornissen
– Sociaal netwerk
Nagaan hoe het sociale netwerk is van de patiënt en of hij/zij daar steun van
ondervindt. Tevens nagaan of naaste(n)/mantelzorger(s) niet overbelast zijn.
– Woonsituatie
Nagaan hoe de woonsituatie van patiënt is:
o Alleenwonend of met meerdere personen
o Soort woning (ruimte, toegankelijkheid bij verminderde mobiliteit, huur of
eigendom) en eventueel beschikbare ruimten voor (een vorm van)
thuisdialyse
o Zelfredzaamheid; kan patiënt de algemene dagelijkse levensverrichtingen
(zoals eten, drinken, aankleden etc.) zelf of is er ondersteuning?
– Financiële situatie
Nagaan hoe de financiële situatie van patiënt is:
o Inkomsten vanuit betaald werk of uitkering
o Lasten (zoals woonlasten, uitgaven voor huishouden, medicatie, vervoer
etc.)
o Schulden

5. Korte uitleg verschillende vormen nierfunctievervangende therapie.
Uitleggen dat bij nierfalen meestal verschillende behandelingen mogelijk zijn. Echter
het kan voorkomen dat de behandelend nefroloog een bepaalde behandeling geen
optie voor de patiënt vindt, dit zal meestal besproken zijn tijdens het eerdere
polibezoek aan de nefroloog. Het is belangrijk om deze behandeloptie wel kort te
benoemen en na te gaan of patiënt inderdaad op de hoogte is dat deze optie bij
hem/haar niet mogelijk is en wat de reden daarvan is.

– Niertransplantatie2
Bij een niertransplantatie krijgt de patiënt een nier van iemand anders. De nier is
afkomstig van een levende of overleden donor. Tijdens een operatie wordt de nier in
het lichaam van de patiënt geplaatst. Voordelen van transplantatie zijn o.a. dat er
(meestal) geen dialyse (meer) nodig is, de conditie verbetert en de kwaliteit van
leven en levensverwachting beter zijn dan bij dialyse. Nadelen zijn o.a. de risico’s
van de operatie, kans op afstoting van de nier, noodzaak tot gebruik van o.a.
immunosuppressiva met risico op infecties en verhoogd risico op kanker.

– Dialyse2
Er zijn twee manieren van dialyse. Bij hemodialyse filtert een kunstnier het bloed van
de patiënt. Bij peritoneale dialyse doet het buikvlies dat. Peritoneale dialyse en
hemodialyse kunnen thuis plaatsvinden. Daarnaast kan hemodialyse ook in het
ziekenhuis plaatsvinden, zowel overdag als ’s nachts.

– Conservatieve behandeling2
Deze behandeling richt zich op vermindering van klachten en het zo lang mogelijk
behouden van de lichamelijke conditie zonder dialyse. Dit kan o.a. middels
medicijnen en een dieet. De lichamelijke conditie zal op een gegeven moment wel
verder achteruit gaan. De patiënt komt uiteindelijk te overlijden.

6. Beoordeling woning.
Bekijk samen met patiënt en/of diens naaste(n)/mantelzorger(s) de woning en de
geschiktheid ervan ten aanzien van (een vorm van) thuisdialyse. Belangrijke
aspecten:
o Elektrische voorzieningen (aanwezigheid van geaarde stopcontacten in de
kamer waar de dialyse wordt uitgevoerd)
o Hygiëne
o Ruimte voor uitvoeren dialysebehandeling en opslag van de materialen
o Sanitaire voorzieningen
o Watervoorzieningen

7. Uitleg over verdere verloop nierfalentraject, nagaan of contactgegevens nierfalenpoli
bekend zijn.
Uitleg geven over gesprekken die gaan volgen in het nierfalentraject. Daarbij ook
aandacht besteden aan folder ‘3 goede vragen’.
3 goede vragen:
1. Wat zijn de mogelijkheden?
2. Wat zijn de voor- en nadelen hiervan?
3. Wat betekent dat in mijn situatie?
Met patiënt bespreken dat het belangrijk is om deze vragen mee te nemen in de
gesprekken en te zorgen dat ze voor hem/haar voldoende beantwoord worden.
Tevens wijzen op de websites van de Nierwijzer (www.nierwijzer.nl) en nieren.nl.
Nagaan of alle contactgegevens van de nierfalenpoli bekend zijn.
Tenslotte vragen of patiënt en diens naaste(n)/mantelzorger(s) nog vragen hebben.

Mogelijke voor- en nadelen (b.v. impact/meerwaarde voor de patient en organisatie)
Voordelen:
─ Thuis is een betere plek om levensdoelen/wensen van patiënt na te gaan
─ Mogelijkheid om naasten/mantelzorger goed te betrekken
─ Inschatting maken of patiënt en/of naasten/ mantelzorger thuisdialyse aan zouden
kunnen
─ Direct indruk van de woning voor toepassen thuisdialyse
─ Vertrouwen in de zorgverlener(s) vergroten

Nadelen:
─ Tijdrovend
─ Kostbaar (in vergelijking met polibezoek)
─ Patiënten kunnen het als een inbreuk op hun privacy ervaren

Succesfactoren en ervaren barrières met potentiele aanpak
Het verdient aanbeveling een dedicated team te vormen van zorgverleners die de
voorlichting geven.

  • Verspreiding en implementatie
  • Financiering
  • Borging in kwaliteitsstandaarden

Binnenkort meer informatie

  1. Ismail SY, Luchtenburg AE, Timman R, Zuidema WC, Boonstra C, Weimar W, et al.
    Home-based family intervention increases knowledge, communication and living
    donation rates: a randomized controlled trial. Am J Transplant. 2014;14(8):1862-9.
  2. Website www.nieren.nl